W Polsce profesjonalną wyceną nieruchomości zajmują się rzeczoznawcy majątkowi, a zawód podlega szczegółowym regulacjom prawnym regulowanym przez przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia wykonawcze do ustawy, w szczególności rozporządzenie w sprawie wyceny nieruchomości.
W trakcie wyceny nieruchomości rzeczoznawcy majątkowi mogą korzystać ze standardów zawodowych, niestanowiących przepisów prawa, w szczególności są to:
W zależności od celu wyceny, dostępnych informacji, przepisów prawa, sposobu przeprowadzenia wyceny oraz innych czynników rzeczoznawca majątkowy dokonuje oszacowania:
Do określenia wartości nieruchomości stosuje się podejścia:
Wartość rynkową nieruchomości określa się dla nieruchomości, które są lub mogą być przedmiotem obrotu. Wartość rynkową nieruchomości określa się w podejściu porównawczym i dochodowym. Wartość rynkową nieruchomości przy spełnieniu określonych warunków można określić również w podejściu mieszanym. Wartość odtworzeniową nieruchomości określa się dla nieruchomości, które ze względu rodzaj, obecne użytkowanie lub przeznaczenie nie są lub nie mogą być przedmiotem obrotu rynkowego. Wartość odtworzeniową określa się w podejściu kosztowym.
Operaty szacunkowe są dokumentami urzędowymi, mają pełną wartość prawną i mogą być elementem postępowania administracyjnego. Wyceny dokonywane są również dla celów kredytowych (zabezpieczenia wierzytelności), w celach informacyjnych oraz dla innych celów po uzgodnieniu ze zleceniodawcą.
Operaty szacunkowe potrzebne są w wielu sytuacjach, w których zamierzamy dokonać czynności związanej z nieruchomością, jak np. zakup nieruchomości finansowany za pomocą kredytu hipotecznego, ubezpieczenie nieruchomości, ustalenie podatku, którego wysokość zależna jest od wartości nieruchomości.
Z potrzebą sporządzenia operatu szacunkowego spotkamy się również w wielu innych sytuacjach m.in. przy podziale majątku, zniesieniu współwłasności nieruchomości, ustalaniu wysokości opłaty planistycznej lub opłaty adiacenckiej. W zależności od sposobu wyceny oraz rodzaju i cech nieruchomości, a także wymogów prawa możliwe jest określenie wartości nieruchomości: rynkowej, odtworzeniowej, katastralnej, bankowo-hipotecznej, godziwej, indywidualnej.
Wycena nieruchomości w formie operatu szacunkowego może zostać wykorzystana do celu, dla którego została sporządzona przez 12 miesięcy od daty jej sporządzenia, a do dwóch lat od daty sporządzenia operat szacunkowy może podlegać aktualizacji przez rzeczoznawcę, który sporządził operat, pod warunkiem, że nie zaistniały okoliczności, które powodują konieczność sporządzenia nowego operatu szacunkowego.
Operat szacunkowy jest dokumentem urzędowym, który stanowi autorską opinię rzeczoznawcy majątkowego o wartości nieruchomości. Jest wynikiem procesu dokonanej wyceny oraz zawiera istotne informacje uzyskane podczas szacowania nieruchomości. Forma oraz treść operatu szacunkowego określa Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie wyceny nieruchomości. Zgodnie z rozporządzeniem operat szacunkowy powinien zawierać podstawy prawne oraz przedstawiać w sposób przejrzysty cały proces analityczny, który doprowadził do określenia wartości nieruchomości, a są to m.in: